مسلط شدند و قسطنطنيه پايتخت آن دولت را مسخر ساختند ، فضلاى يونان از آن كشور مهاجرت كردند و به اروپا و مخصوصا به ايتاليا رفتند و كتب قديم يونانى را به همراه بردند و به اين سبب اروپاييان كه تا آن زمان غير مستقيم از دانش يونان فى الجمله آگاهى يافته بودند ، مستقيما به آن دست يافتند و پس از اختراع فن چاپ انتشار كتابها و رسائل هم بسيار سريع و آسان شد و دانش‌طلبان از دست‌تنگى در كتاب آسوده شدند . نخستين ضربتى كه در آن هنگام ، از لحاظ انتقام‌جويى ، به پيكر فرهنگ و تمدن اسلام در اروپا وارد آمد اين بود كه علوم يونانى را جانشين علوم اسلامى ساختند و دانشمندان معروف يونان قديم را بجاى دانشمندان بزرگ اسلام ، كه غالبا ايرانى بودند ، نشاندند و بر سر زبانها انداختند ، زيرا هرچه باشد يونان درعين‌حال كه يك كشور اروپايى بود اختلاف مذهب با ساير كشورهاى اروپا نداشت . بنابراين ، اروپاييان ، با تصميم فورى و قاطع ، خود را از يوغ تمدن عرب و اسلام نجات دادند و به تمدن قديم يونان دو دستى چسبيدند و اين تمدن را از مفاخر باستانى خود به شمار آوردند . اين اقدام دربارهء كليهء علوم و فنون عملى گرديد و از جمله در دانش پزشكى ، تأليفات بقراط و جالينوس ، جاى قانون ابن سينا را گرفت و كلمان هفتم « 4 » در رم دستور داد كتابهاى بقراط را نخستين بار چاپ و در دسترس مردم گذارند و ترجمهء لاتينى آنها در 1545 در ونيز « 5 » بيرون آمد و خواستار فراوان پيدا كرد . كتابهاى جالينوس را نيز در سالهاى بين 1490 و 1502 در ونيز به زبان لاتينى چاپ كردند و از آن پس چندين بار منتشر گرديد و بزرگترين پزشك آن عهد ژانوس كورناريوس « 6 » ( 1558 - 1500 ) آرزو مىكرد كه همهء دستورها و داروهاى عرب را دور اندازند « 7 » بجاى آنها گفته‌هاى بقراط را به كار برند . البته ما منكر نيستيم كه بقراط طبيب بزرگ يونانى ( 460 - 355 قبل از ميلاد ) يكى از نوابغ پزشكان جهان بود و پزشكان دورهء نهضت علمى اسلامى هم به اين معنى اقرار داشتند و او را امام الاطبا يعنى پيشواى پزشكان مىدانستند و پزشكان اروپا نيز او را پدر علم طب لقب داده‌اند . در تاريخ علوم عقلى ، در تمدن اسلامى ، دربارهء اين پزشك نامدار چنين آمده است : « 8 » « وى پدر طب يونانى و نخستين كسى است كه به اين فن جنبهء علمى كامل داد و

--> ( 4 ) . Clement Vll ( 5 ) . Venise ( 6 ) . Janus Cornarius ( 7 ) . گنجينهء دارو و درمان ، تأليف دكتر پرتو اعظم ، چاپ 1317 شمسى ، صفحهء 79 . ( 8 ) . تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى ، چاپ 1331 شمسى ، صفحهء 114 دكتر ذبيح الله صفا . استاد دانشگاه تهران